Drone Mỹ vướng bài toán chuỗi cung ứng
Ngành drone Mỹ khó tăng tốc nếu chưa gỡ nút thắt chuỗi cung ứng. Washington đang thúc đẩy sản xuất máy bay không người lái trong nước thông qua quy định mua sắm, nội dung trong đạo luật quốc phòng và các động thái hành pháp mới. Nhưng mục tiêu giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài đang gặp một thực tế cứng rắn hơn: năng lực công nghiệp phía sau chưa theo kịp tham vọng.
Thị trường drone Mỹ hiện có khoảng 500 doanh nghiệp, song tổng sản lượng hằng năm vẫn được nhắc đến ở mức dưới 100.000 chiếc. Với các hợp đồng quốc phòng, rào cản còn cao hơn vì chương trình Blue UAS của Lầu Năm Góc yêu cầu nền tảng drone không dùng linh kiện Trung Quốc. Hơn 300 công ty từng nộp hồ sơ vào danh sách này, nhưng chỉ 23 công ty được chấp thuận; nhiều trường hợp bị loại vì vướng một linh kiện nhập khẩu duy nhất.
Nút thắt không chỉ nằm ở khâu lắp ráp cuối cùng. Mỹ còn thiếu hệ thống khuôn, đồ gá, dây chuyền tự động và thiết bị chuyên dụng để chuyển từ sản xuất vài nghìn chiếc sang sản xuất hàng loạt. Việc thiết kế và chế tạo các bộ công cụ này có thể mất nhiều tháng, tiêu tốn từ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn USD, nên năng lực mở rộng phải được chuẩn bị trước khi đơn hàng tăng mạnh.
Động cơ điện không chổi than là một điểm nghẽn đặc biệt quan trọng, vì gần như mọi hệ thống khác trên drone đều phụ thuộc vào nó. Động cơ lại cần nam châm hiệu suất cao, trong khi chuỗi cung ứng đất hiếm và công đoạn tinh luyện vẫn tập trung mạnh tại Trung Quốc; Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ cho biết 72% hợp chất và kim loại đất hiếm Mỹ nhập khẩu giai đoạn 2019-2022 đến từ Trung Quốc. Pin cũng tạo thêm rủi ro, khi Trung Quốc nắm vai trò lớn trong chuỗi lithium-ion, còn Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng tài khóa 2024 sẽ cấm mua pin từ một số thực thể được nêu tên kể từ ngày 1-10-2027.
Với các nhà sản xuất drone, bài toán không còn là chỉ thiết kế khung bay rồi tìm nhà cung cấp sau. Họ phải rà soát danh mục linh kiện như một chương trình tuân thủ, ưu tiên động cơ, nam châm, pin, sau đó đến bo mạch, đầu nối, radio và camera; đồng thời thiết kế sản phẩm để có thể thay thế nguồn cell pin, chuẩn động cơ và vật liệu khi cần. Nếu không đầu tư sớm vào công cụ sản xuất và nguồn cung thay thế, Mỹ có thể có chính sách ủng hộ drone nội địa nhưng vẫn thiếu năng lực sản xuất quy mô lớn khi nhu cầu quốc phòng tăng lên.