Drone và robot làm thay đổi cuộc chiến chống khủng bố
Drone đang kéo chống khủng bố vào một cuộc đua công nghệ mới. Khi thiết bị bay không người lái, robot mặt đất và các hệ thống giám sát tự động trở nên phổ biến hơn, khoảng cách năng lực giữa quân đội nhà nước và các nhóm vũ trang phi nhà nước bị thu hẹp đáng kể. Công nghệ vốn từng nằm trong tay các cường quốc nay xuất hiện nhiều hơn trong môi trường xung đột, từ Trung Đông, châu Phi đến Nam Á.
Sự thay đổi này đến từ hai xu hướng song song: thương mại hóa công nghệ quân sự và chi phí tiếp cận ngày càng thấp. Drones không còn chỉ phục vụ trinh sát mà đã được tích hợp cảm biến, camera nhiệt, hệ thống định vị và vũ khí chính xác, khiến chúng trở thành công cụ vừa rẻ hơn, vừa linh hoạt hơn so với nhiều phương tiện quân sự truyền thống. Nhiều nước đã mở rộng khung pháp lý cho hoạt động drone, bao gồm đăng ký, cấp phép, thử nghiệm, đào tạo, giới hạn vùng trời và chế tài vi phạm, trong khi các lực lượng an ninh tăng đầu tư để sử dụng thiết bị này trong tuần tra, theo dõi và tấn công mục tiêu.
Mỹ từng triển khai hàng nghìn drone và phương tiện mặt đất không người lái tại Afghanistan, Iraq, Pakistan, Somalia và Yemen, với hàng chục nghìn nhiệm vụ được ghi nhận, trong khi nhiều quốc gia khác cũng phát triển chương trình robot và máy bay không người lái riêng. Pakistan cho biết đã sử dụng drone nội địa để tấn công nơi ẩn náu của phiến quân, còn lực lượng an ninh Ấn Độ dùng giám sát bằng drone trong các chiến dịch tại Jammu và Kashmir. Tại Pakistan, drone gắn camera nhiệt cũng được sử dụng trong một chiến dịch ban đêm ở khu vực gần Peshawar, giúp lực lượng an ninh duy trì quan sát sau khi trời tối và hạn chế rủi ro cho binh sĩ.
Đối với các nhóm khủng bố, lợi thế của drone nằm ở khả năng quan sát từ xa, tấn công bất ngờ và tạo sức ép tâm lý với chi phí thấp. Việc dễ cải biến thiết bị dân dụng thành công cụ quân sự khiến bài toán phòng thủ trở nên phức tạp hơn, nhất là với sân bay, căn cứ quân sự, cơ sở năng lượng, khu dân cư đông người và mục tiêu chính trị. Các chính phủ vì vậy phải chuyển trọng tâm từ phản ứng sau sự cố sang phòng ngừa, gồm phát hiện sớm, gây nhiễu, bảo vệ vùng trời thấp, kiểm soát chuỗi cung ứng linh kiện và huấn luyện lực lượng đối phó với thiết bị bay nhỏ.
Đà phổ biến của drone và robot cũng làm nổi lên các câu hỏi pháp lý và đạo đức về tấn công chính xác, giám sát diện rộng, trách nhiệm khi hệ thống tự động gây thiệt hại và nguy cơ công nghệ bị chuyển giao sai mục đích. Nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả hơn, công nghệ không người lái sẽ tiếp tục làm biến đổi cách các nhóm cực đoan tổ chức bạo lực và buộc các quốc gia phải xây dựng lớp phòng thủ mới cho không gian an ninh trong nước.