Châu Âu bị thúc ép siết phòng thủ trước làn sóng UAV xâm nhập
Hàng loạt vụ UAV lạ làm gián đoạn sân bay, áp sát cơ sở hạt nhân và bay qua căn cứ quân sự đang buộc châu Âu phải đẩy nhanh chiến lược chống máy bay không người lái trên quy mô toàn khối. Vấn đề không còn nằm ở vài sự cố đơn lẻ, mà đã bộc lộ rõ điểm yếu kéo dài của hệ thống quản lý không phận: mỗi nước làm một kiểu, dữ liệu không kết nối, còn thẩm quyền xử lý thì chồng chéo giữa hàng không dân dụng, cảnh sát và quân đội. Trong bối cảnh UAV ngày càng rẻ, dễ cải hoán và khó nhận diện, khoảng trống đó đang trở thành rủi ro an ninh hiện hữu đối với hạ tầng thiết yếu của châu Âu.
Dấu hiệu đáng lo là các vụ xâm nhập đang tăng cả về tần suất lẫn mức độ phức tạp. Giới công nghiệp cho biết số chuyến bay của UAV không hợp tác hoặc không xác định được danh tính tiếp tục đi lên theo từng năm, trong đó có nhiều hoạt động về đêm, sử dụng khí tài tự chế hoặc cải tiến, với chủng loại khung thân ngày một đa dạng. Về mặt công nghệ, châu Âu không thiếu công cụ phát hiện và đối phó, từ radar, cảm biến tần số vô tuyến, camera quang điện tử/hồng ngoại đến chế áp sóng, phương tiện đánh chặn và các nền tảng chỉ huy hợp nhất. Nhưng khi thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu thời gian thực giữa các nước và thiếu quy trình phối hợp thống nhất, từng hệ thống riêng lẻ gần như bị cô lập, khiến khả năng nhận diện bức tranh đe dọa chung bị suy giảm nghiêm trọng.
Bỉ là ví dụ điển hình cho mức độ mong manh của cấu trúc hiện nay. Trong tháng 11/2025, Brussels Airport hai lần phải dừng hoạt động sau khi phát hiện UAV gần đường băng, khiến hàng chục chuyến bay bị hủy, đổi lịch hoặc chuyển hướng. Chỉ ít ngày sau, sân bay hàng hóa Liège cũng phải tạm đóng cửa vì một sự cố tương tự. Cùng thời gian, UAV còn xuất hiện gần căn cứ quân sự, kho đạn và khu vực quanh cơ sở hạt nhân gần Doel, buộc chính phủ Bỉ triệu tập họp an ninh quốc gia và công bố gói đầu tư lớn cho năng lực chống UAV. Điều gây chú ý là dù cảnh sát liên bang đã có đội chống UAV từ năm 2021, đơn vị này được cho là không được huy động trong vụ gián đoạn ở Brussels. Bỉ sau đó phải mua thêm UAV đánh chặn, tăng đầu tư cho radar và chế áp, đồng thời tiếp nhận hỗ trợ từ Không quân Hoàng gia Anh để triển khai các tổ hợp phát hiện-theo dõi-vô hiệu hóa có thể cơ động nhanh quanh sân bay và khu vực trọng yếu.
Từ câu chuyện của Bỉ, điểm nghẽn lớn nhất của châu Âu hiện ra khá rõ: khung pháp lý và cấu trúc chỉ huy vẫn đi sau thực tế. Các quy định được xây dựng trong giai đoạn UAV chủ yếu được nhìn như bài toán an toàn bay, chứ chưa phải mối đe dọa an ninh. Hệ thống U-space và Remote ID của Liên minh châu Âu được thiết kế để hỗ trợ hoạt động UAV hợp pháp và tránh xung đột với hàng không có người lái, nhưng chưa trở thành mạng dữ liệu tác chiến tiêu chuẩn phục vụ chống UAV trên toàn châu Âu. Điều đó đồng nghĩa với việc ngay cả khi một cảm biến dân sự hoặc quân sự phát hiện UAV khả nghi, vẫn không có tuyến dữ liệu chuẩn hóa và được chứng nhận để thông tin lập tức tới kiểm soát không lưu, cảnh sát hay cơ quan quốc phòng. Trong khi đó, quyền sử dụng biện pháp can thiệp như gây nhiễu hoặc đánh chặn lại bị chia nhỏ theo từng bối cảnh pháp lý, khiến không có đầu mối nào đủ thẩm quyền xử lý trọn vẹn mọi tình huống trong không phận hỗn hợp dân sự - quân sự.
Brussels đã bắt đầu phản ứng bằng việc đưa Sáng kiến Phòng thủ UAV châu Âu vào lộ trình quốc phòng, với mục tiêu hình thành mạng lưới chống UAV trên quy mô toàn lục địa vào cuối năm 2027. Kế hoạch này hướng tới mua sắm chung các bộ khí tài tương thích, xây dựng chuẩn cho cảm biến, chế áp và phần mềm hợp nhất dữ liệu, đồng thời kết nối hàng không dân dụng, kiểm soát biên giới, lực lượng thực thi pháp luật và quốc phòng trong một mạng phản ứng liên thông. Một số cơ quan của EU cũng đang thử nghiệm những mảnh ghép ban đầu, như Frontex dùng UAV giám sát biên giới để cảnh báo sớm. Tuy nhiên, chừng nào châu Âu chưa khép được khoảng trống về pháp lý, chia sẻ dữ liệu và phối hợp xuyên biên giới, các vụ đóng cửa sân bay, gián đoạn hạ tầng và yêu cầu hỗ trợ khẩn cấp từ đồng minh vẫn có thể lặp lại ở bất kỳ nước thành viên nào. Tác động không chỉ là thiệt hại kinh tế tức thời mà còn là bài kiểm tra đối với năng lực bảo vệ không phận của cả châu Âu trong kỷ nguyên UAV giá rẻ và phổ biến.