Trung Quốc tăng tốc robot hình người trong cuộc đua AI công nghiệp
Trung Quốc đang tăng tốc robot hình người để đưa AI vào nhà máy. Bắc Kinh coi robot là một phần quan trọng trong tham vọng phổ cập trí tuệ nhân tạo vào sản xuất, dịch vụ và quản trị xã hội. Các chương trình như Robot+ và AI + Manufacturing đặt mục tiêu xây dựng dây chuyền thử nghiệm robot hình người, đồng thời tăng mạnh mật độ robot trong ngành chế tạo vào năm 2030.
Lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở quy mô công nghiệp. Trong 5 năm gần đây, các nhà máy tại nước này lắp đặt nhiều robot công nghiệp hơn tất cả các quốc gia còn lại cộng lại. Doanh nghiệp nội địa cũng đã vượt lên tại sân nhà, chiếm hơn 57% thị phần robot công nghiệp Trung Quốc trong năm 2024, lần đầu tiên vượt các đối thủ nước ngoài.
Tuy nhiên, robot hình người vẫn chỉ là một mảng nhỏ so với thị trường robot công nghiệp truyền thống. Năm 2025, Trung Quốc sản xuất khoảng 12.800 robot hình người, tương đương gần 90% sản lượng toàn cầu, nhưng con số này còn rất thấp so với 556.000 robot công nghiệp được sản xuất trong cùng năm. Phần lớn robot hình người hiện xuất hiện ở trung tâm đào tạo, phòng thí nghiệm, kho vận và một số dây chuyền sản xuất thử nghiệm, thay vì được triển khai đại trà.
Nền tảng xe điện và điện tử giúp Trung Quốc có vị thế thuận lợi hơn nhiều nước khác. Chuỗi cung ứng xe điện đã có sẵn pin, cảm biến, camera, lidar, radar và nhiều linh kiện có thể dùng cho robot, khiến các hãng xe và công nghệ như XPeng, Baidu hay Alibaba có thêm động lực tham gia. Dù vậy, các công ty Trung Quốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào chip AI, phần mềm và nền tảng mô phỏng của Nvidia, trong khi nhà cung cấp châu Âu, Nhật Bản và Mỹ vẫn giữ lợi thế ở nhiều linh kiện độ chính xác cao.
Những màn trình diễn robot hình người chưa che được khoảng cách kỹ thuật. Robot Walker của UBTech đang được thử nghiệm trong nhà máy xe điện với các việc như kiểm tra chất lượng, lắp ráp đơn giản và phân loại vật liệu; K2 của Kepler xử lý nhiệm vụ kho vận cơ bản với tải trọng tối đa 30 kg; MIRO U sáu tay của Midea hỗ trợ lắp ráp tại nhà máy máy giặt ở Vô Tích. Các hệ thống này vẫn thiếu độ khéo léo, độ chính xác và khả năng tự chủ theo thời gian thực, trong khi chi phí cần giảm ít nhất một nửa mới có cơ hội triển khai rộng rãi.
Sức ép thiếu lao động, chi phí nhân công tăng và mục tiêu giữ chuỗi giá trị trong nước đang thúc đẩy Bắc Kinh chấp nhận rủi ro. Robot AI có thể giúp Trung Quốc tăng năng suất, nhưng cũng có thể gây xáo trộn thị trường lao động và tạo sức ép lên mô hình tăng trưởng. Nếu các nhà cung ứng Trung Quốc giải quyết được điểm nghẽn linh kiện cao cấp, châu Âu có nguy cơ chứng kiến một kịch bản giống xe điện, nơi năng lực sản xuất và hỗ trợ nhà nước giúp Trung Quốc bứt lên nhanh chóng.